بقعه امامزاده سید عبدالعزیز

آستان مقدس امامزاده سیدعبدالعزیز در ۴۵ کیلومتری جاده مشهد، باغچه و در ۱۷ کیلومتری شهر ملک‌آباد و در روستای زیبا و تاریخی دهسرخ واقع شده است که البته از بنای قدیمی آن اطلاعاتی در دست نیست، اما سنگ بنای بقعه فعلی این آستان مقدس در دوران قاجار بنا شده است.

اين بنا با نمای شش وجهی و گنبدی بر فراز آن فضای معنوی خاصی را برای اين روستا ايجاد کرده و در سال‌های اخير با احداث حسينيه‌ای متصل به آرامگاه بر وسعت آن افزوده شده است‌. در ميان گنبدخانه نيز مضجع شريف آن بزرگوار و محصور در ضريح است.

نسب امامزاده عبدالعزیز مدفون در روستای دهسرخ با ۱۹ واسطه به امام سجاد(ع) منتهی می‌شود. وی سید جلیل‌القدر و عظیم‌الشان بود. اکثر اجداد او از بزرگان سادات نیشابور، طبس، سبزوار، سمنان، مشهد و دیگر نواحی خراسان بودند و سرپرستی سادات مناطق مذکور تا سه قرن متوالی در بین این خانواده بوده و به آل‌زیاره شهرت دارند.

یکی از اجداد امامزاده عبدالعزیز، سید اجل، ابومحمد یحیی فقیه و متکلم شیعه است که علاوه بر نقابت سادات بیهق از دانشمندان بنام قرن چهارم و پنجم هجری بوده و منشأ آثار و برکاتی برای اهل زمان خود بوده است. او نواده‌ای دارد به نام ابویعلی زید و فرزند فخرالدین ابولقاسم علی که در سال ۵۲۲ هجری قمری در روستای فریومد وفات یافته و اینک دارای گنبد و بارگاه است.

این خانواده به جهت قوم و خویشی با سادات نیشابور، بیهق، طبس و کاشمر از موقعیت ممتازی در تمام خراسان برخوردار بودند و ابوالحسن بیهقی، ابن فندق در کتاب تاریخ بیهق، لباب‌الانساب، الالقاب و الاعقاب به تفصیل سجایای اخلاقی و نیز از علم، حلم و درایت این خانواده و نفوذ آنان در خطه خراسان سخن به میان آورده است.

سیدعبدالعزیز به جهت موقعیت ممتازی که پدرانش کسب کرده بود به مشهد مهاجرت کرد و در قریه دهسرخ اقامت کرد. او فرزندی به نام ابوالقاسم زید داشت که از او سید فخرالدین احمد به وجود آمد او نواده‌ای به نام سیدامیر عرب مشهور به سید مشهدی که در مشهد سکونت داشت و نواده دیگر عبدالعزیز به نام سید محمد امین مشهور به میر منشی که در مشهد سکونت داشته و به سادات عربشاه شهرت داشتند.

متأسفانه در برخی منابع موجود به تاریخ وفات امامزاده سیدعبدالعزیز اشاره‌ای نشده اما با وجود واسطه‌ها در نسب شریف او و نیز تاریخ وفات چند تن از اجداد او و به ویژه تاریخ وفات فخرالدین ابوالقاسم علی می‌توان به گمان نزدیک به یقین نمود که سید جلیل القدر در حدود سال ۷۸۰ هجری قمری وفات یافته باشد. آرامگاه این سید جلیل از دیرباز مورد توجه اهالی مشهد، دهسرخ و روستاهای اطراف بوده و به اشتباه در میان عامه مردم به فرزند امام موسی کاظم(ع) شهرت داشته است.